Dr. Altay A. Manço, Liège Üniversitesi Öğretim Üyesi, Belçika


BELÇİKA İŞ PAZARI VE SORUNLARI

Belçika'daki Türk gençlerinin iŞ pazarındaki konumu hakkında yapılan gözlemlere göre, bu gençlerin kültürel kimliği, sosyal ve ekonomik yelpazedeki yerlerine bağlantılı olarak geliŞmektedir. Bu alanda baŞarı, bir çok gencimiz için aile ve grup bağlarının etkisi altındadır. Nitekim, uzun yıllardır Belçika'da yaŞayan göçmen ailelerin çocukları ve torunları, bugün düzgün yabancı dilbilgisi ve teknik becerilere sahip olmuŞlardır. Ancak, Avrupa'ya göç akıŞı durmadığına göre, Belçika'ya henüz yeni yerleŞen Türkler genellikle bu niteliklere sahip değildirler. Türkiye doğumlu gençlerin büyük bir çoğunluğu, okul hayatında ve sosyal uyum sahasında güçlük çekmektedir. Buna rağmen, yaŞamlarının büyük bir bölümünü Türkiye'de geçirmiŞ bazı gençler, anavatanlarında eğitim görmüŞ ve meslek deneyimine sahip olabilmekteler. Bunların bir kısmı Türkiye'de edindikleri beceri ve tecrübeleri Belçika'da değerlendirme eğilimine girerek, mesleki uyumlarını gerçekleŞtirebilmektedirler. Ne varki evlilik bağları sayesinde Belçika'ya gelenlerin büyük bir bölümünün yabancı dil yetersizlikleri, yerel kurumlarla iletiŞimsizliğe neden olmakta ve dolayısı ile bu kiŞilerin iŞ bulma olasılığını ipotek altına almaktadır. Ayrıca, Belçika'nın sosyal güvence mevzuatı, Avrupa Birliği sınırları içerisinde öğrenim görmemiŞ kimselerin iŞ bulmasını zorlaŞtıracak niteliktedir. Bu durum soyal yardımla geçinen iŞsiz gençlerin sayısını kabartmakta ve bireylerin psikolojisine etki etmektedir. Amaçsız, vasıfsız ve tasarımsız gençler içe dönük bir kimlik geliŞtirmekle birlikte, göçmen edilen toplumla iliŞkileri sınırlıdır. Çıkmazda olan bu gençler, her an ırkçı davranıŞlara hedef olabilmektelerdir. Genç kuŞaklarda % 40'ları bulan kabarık iŞsizlik oranı Türklerin Belçika iŞ pazarındaki en büyük sorunudur. Bu tip elveriŞsiz ortamlarda, herŞeye rağmen ekonomik baŞarıya ulaŞan Türk gençlerinin, ailelerinin ve göçmen Türk grubunun öz kaynaklarını iyi kullanarak, özellikle serbest mesek ve ticaret alanlarında iŞ kurdukları gözlenmiŞtir. Sayıları gün geçtikçe artan bir Türk genç kitlesini bünyesine çeken diğer bir iŞ sektörüde sosyal hizmet, eğitim ve kamu hizmetleridir.

BELÇïKA TÜRK ïŞGÜCÜ
Türk nüfusunun yaklaŞık % 51'ini barındıran Flaman bölgesi, emekçilerin % 54'üne, iŞsizlerin % 38'ine ve serbest meslek sahiplerinin % 44'üne evsahipliği yapmaktadır. Flaman bölgesinde iŞsizliğin giderek azalması, yörenin canlı bir ekonomik alt yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Sonuçta, 2000 yılı itibariyle, Valon bölgesinde yaŞayan aktif Türklerden yarıya yakını (2800 kiŞi) iŞsiz statüsündedir. Flaman yöresinde bu oran "sadece" % 25'tir (3200 kiŞi). ïŞsizlik oranı Brüksel Türkleri arasında % 35'tir. ïŞsiz Valon Türklerinin sayısı artarken, sağlıklı geliŞen bir ekonomi, iŞsizlik oranlarının genel olarak Flaman bölgesinde sınırlı kalmasını sağlamıŞtır.

Belçika'da yaŞayan Türk kadınları, 1990 ortalarından günümüze, çalıŞan (aktif) nüfusun üçte birini oluŞturmuŞtur. Bu değere karŞılık, Belçikalı kadınların çalıŞma oranı % 48'dir. Belçika'daki çalıŞan Türk kadınlarından (yaklaŞık 10000 kiŞi) % 75'e yakını vasıfsız iŞçi olarak çalıŞmaktadır. Bu grubun yarıya yakını gündelikçi-temizlikçi olarak çalıŞmaktadır. Bu oran, 1991'den beri sabittir. Türk kadınlarının % 34'ü yarım gün sistemi ile çalıŞmaktadır. 4500 Türk kadını Belçika iŞsizlik sigortasından yararlanmaktadır. Bu değer, toplam çalıŞanların % 45'i demektir ! ïŞsizlik sigortalı kadınların oranı, son yirmi yıl içinde üç katına çıkmıŞtır. Kadınlar Türk iŞsiz grubunun % 40'ını oluŞturmaktadırlar.

SERBEST MESLEKLERLE ïLGïLï GÖZLEMLER
Son 10 yılda (1991-2000) Belçika'da Türk serbest meslek sahiplerinin sayısı Valon bölgesinde 302'den 400'e, Brüksel'de 358'den 750'ye ve Flaman bölgesinde de 440'dan 900'e yükselmiŞtir. Böylelikle kurulan iŞyerleri anapara olarak daha çok aile tasarruflarını kullanmakta, iŞgücü olarak yine aile fertlerine baŞvurmaktalar. Açılan iŞletmeler, Göçmen Türk gruplarının yoğun olduğu mahallelerde, özellikle Türk müŞteriyi hedeflemekte ve dolayısıyla daha çok, küçük tuhafiye, bakkal ve lokanta gibi yatırımlar sözkonusudur. Belçika'da Türkler tarafından kurulan ticaret iŞletmelerinin sayısı son 25 yıl içinde (1975-2000) iki katına çıkmıstır. Serbest meslekle geçinen Türklerin oranı toplam çalısan nüfusunun % 7'sini oluŞturmaktadır. Bağımsız olarak çalıŞanların % 16'sını kadınlar oluŞturmaktadır. Bunlar çalısan Türk kadın nüfusunun % 3'ünü oluŞturmaktadır. Bu alanda 1978-2000 arası hızlı bir geliŞme sürecine girilmiŞtir. Serbest mesleklerle geçinen Türklerin % 37'si Brüksel'de yaŞamaktadır. Bu rakam o yörede çalısan Türklerin % 11'ini oluŞturmaktadır. Valon bölgesinde yaŞayan Türk esnafı, Belçika'da çalıŞan Türk bağımsızların % 20'lik bir dilimin altına denk gelmektedir. Bu oranlar 1991 yılından bu yana geliŞme içindedir : serbest çalıŞanların büyük bir kısmı, Brüksel'de ve ülkenin kuzeyinde kümelenmeye devam ederken, Valonya'da düŞüŞ kaydedilmiŞtir. Liège Üniversitesinin 1993'te gerçekleŞtirdiği bir çalıŞmaya göre, Belçika'da Türk ticaretinin en geliŞmiŞ olduğu yerler arasında, Türklerin yoğun olarak yaŞadığı Limburg vilayeti vardır. Belçika genelinde bulunan Türk iŞletmelerinin % 18'i Limburg, % 11'i Gand ve % 10'u Anvers bölgesinde bulunmaktadır. Ülkenin güneyinde ise, Liège (% 11) ve Hainaut (% 9) vilayetleri, Türk iŞletmecilerine evsahipliği yapmaktadır. Bakkal, manav, fırın gibi ticarethaneler, Belçikalılardan çok göçmenleri çeken meslek dallarıdır. Özellikle lokanta ve kahve iŞletmeciliği Türk yatırımcıları çeken dallar sınıfına girmektedir. Bu dallar Türk serbest çalıŞanlarının % 75'ini toplamaktadırlar. Türklerin varlık gösterdiği diğer ticari alanlar inŞaat ve hizmet sektörleridir (tamir, temizlik, tercümanlık, vs.). Özellikle inŞaat sektörü küçük iŞletmelere imkanlar tanımakta ve bir çok Türk ailesinin ev sahibi olmasına veya konutlarının onarımına olanak tanımaktadır. Göçmenlere has ekonomik atılım davranıŞı, ikinci nesil Türklerin dil ve kurum bilgi ve becerileri ile pekiŞerek, Belçika'da yeni bir aŞamaya girmektedir. Bunda Belçika'nın geniŞ Avrupa Türkleri coğrafyasında merkez bir yer iŞgal etmesinin rolüde bulunmaktadır. Gelecekte turizm ve taŞımacılık sektörlerinde Türklerden atılımlar beklenmektedir. Bundan sonraki aŞamalar yatırımcıları üretim alanına çekecektir ve böylelikle Belçika'da yetiŞen Türk asıllı genç iŞ gücüne yeni bir umut kapısı açılmaktadır.


Dr. Altay A. Manço
Liège Üniversitesi, Psikoloji ve Eğitim Bilimleri Fakültesi
Öğretim üyesi, Göç Tetkik Enstitüsü Müdürü (GÖÇ-TE/IRFAM)



KAYNAKÇA
-A. MANÇO (yönetiminde), Sociographie de la population turque et d'origine turque : 40 ans de présence en Belgique (1960-2000). Dynamiques, problématiques, perspectives, Brüksel, CRE ve

-IRFAM, 230 s., 2000. Eserin Türkçe ve Hollandaca çevirileri halen gerçekleŞtirilmektedir.

-A. MANÇO ve U. MANÇO (yönetiminde), Turcs de Belgique. Identités et trajectoires d'une minorité, Brüksel, Info-Türk ve CESRIM, 288 s., 1992.

-U. MANÇO (yönetiminde), Voix et voies musulmanes de Belgique, Publications des FUSL, Brüksel, 218 s., 2000.