Dr. Altay A. Manço, Liège Üniversitesi Öğretim Üyesi, Belçika


ORTA ÖĞRENİM VE MESLEK SEÇİM SORUNLARI

Belçika'da orta öğrenim kurumları 18 yaŞına kadar zorunlu öğrenim öngörmektedirler. Altı yıllık bir eğitim verirler. Eğitim ücretsizdir ve Devlet okullarının yanısıra özel (libre) teŞebbüs okullarda da verilebilmektedir. Özel sektör okullarınIn hemen hepsi Katolik okullardır. Eğitim üç ana daldan oluŞur : genel eğitim, teknik eğitim ve meslek eğitimi. Genel olarak bunlardan ilki üniversiteye, ikincisi yüksek meslek okullarına, üçüncüsü ise direkt olarak iŞ pazarına açılırlar. Arzu eden meslek okulu öğrencileri eğitimlerini bir yedinci teknik sınıf okuyarak tamalayıp, yüksek okullara gidebilirler. Her sektörde sayısız bölümler bulunmaktadır ve hemen her meslek okulda öğretilebilmektedir. Eğitimlerinin bu safhasında yapacakları seçim, öğrencilerin ilerideki meslek hayatını büyük ölçüde belirleyecektir. Orta okul ve liselerde yönlendirme sorunu Türk öğrencileri ve ailelerinin baŞlıca sorunlarından biridir. Belçika'da orta öğrenim kurumların % 20'sini yabancı öğrenciler oluŞturmaktadır. Ancak, bu oran klasik genel eğitim kurumlarınnda % 15'lere düŞmektedir. Teknik meslek liselerinde okuyan yabancı asıllı öğrencilerin oranı ise % 30'ları aŞmaktadır. Bu değerler uluslara göre değiŞim göstermektedir. Bilinen gerçek Belçikalıların teknik okullara ve meslek eğitimine rağbet etmediğidir. Bunların ancak % 10'u bu tip okullara gitmektedir. Buna karŞın, Belçika'daki gençlerimizin yaklaŞık % 70'i teknik okullara ve meslek okullarına yönlendirilmektedir. Bu Şekilde vasıfsız olarak meslek okullarından ayrılanlara çoğu iŞ kapıları kapanmaktadır. ïlköğrenim diplomasını alamamıŞ Türk gençleri için aslında orta okulda bölüm seçimi diye bir sorun yoktur : zorunlu olarak profesyonel meslek eğitime yönlendirilirler, birbirilerini izleyerek kümelenir ve o oranda orta öğrenimi bitirme sanslarını azaltırlar. Kendilerine seçim hakkı tanınanların çoğunun bilinçli bir seçim yapmadığı ve "daha yakın", "daha kolay", "arkadaŞı orada" olduğu için bugün iŞ pazarında fazla ihtiyaç duyulmayan dallara yöneldikleri gözlenmiŞtir. Velilerin de okul seçme alanında bilgisizlikten duyarlı davranmadığı gözlenmektedir. Bu durumda, diploma alanlar da iŞ bulamamakta ve ailelerin okula olan küskünlüğünün biraz daha artmasına neden olmaktalar. Aynı durum kimi yüksek okul bitirmiŞ gençler için de geçerlidir : öyleki bazı aileler sabit iŞ bulamayan üniversitelilerin düŞük gelir durumlarını örnek vererek, eğitimin gereksiz olduğu kararına varmaktadırlar.

Belçika eğitim mevzuatında herkesin her çesit okulda eğitim hakkının olduğu belirtilmiŞ olsa bile, kimi okullardaki uygulamalarda gözle görülür bir ayrımcılığın yaŞandığı bilinmektedir. Yabancıların yoğun olduğu bölgelerde okulların kalitesi düŞüktür ve göreceli olarak az yatırım alırlar. Bu okullardan çıkan gençlerin diğer okullara uyumu oldukça güçtür. Üstelik prestijleri lekelenmesin diye, kimi tanınmıŞ okullara baŞvuran yabancı gençler caydırılmaya çalıŞılmaktadırlar. Özel okul konumunda olan bazı serbest Katolik okullar dıŞlamayı sistematik bir hale getirmiŞlerdir ; özellikle Flaman bölgesinde, "kara okullar-ak okullar" ayrımcılığını körüklemektedirler.

YÜKSEK OKUL VE ÜNïVERSïTE ÖĞRENïMï

1982-1983 öğretim yılından beri, Belçika'da yüksek okullarda okuyan göçmen Türk öğrenci sayısında gözle görülür bir artıŞ kaydedilmektedir. Bu artıŞ Fransızca eğitim veren yüksek okul ve üniversitelerde daha belirgindir. Örneğin, üniversitelerde Türk öğrenci sayısı 1971-1993 döneminde 113'ten 478'e yükselerek 4 katına çıkmıŞtır. 1993-1994 öğretim yılından sonra, Türk öğrencilerinin Flaman ve Valon üniversitelerindeki sayıları tabiyet değiŞimleri yüzünden giderek azalmaya baŞlarken, çifte vatandaŞlık sahibi Türk öğrencilerin sayısının hızla arttığı tahmin edilmektedir. Yüksek okullarda ve üniversitelerde okuyan Türk öğrencilerinin % 40'ını kızlar oluŞturmaktadır. Bu oran, üç yıllık kısa programlarda (uygulamalı sosyal bilim ve eğitim okulları) % 46'dır. Üniversite dıŞında teknik meslek yüksek okullarında Türk öğrenciler arasında kızların oranı sadece % 29'dur. Türklerin daha çok Flaman bölgesinde bulunmalarına rağmen, Fransızca konuŞulan bölgelerde yüksek öğrenime katılım ve baŞarıları daha yüksektir. Türk öğrencilerinin hangi eğitim dallarına yöneldiği sorusuna karŞılık olarak kız öğrencilerinin yarısının tıp eğitimini seçtiğini söyleyebiliriz. Erkeklerde tercihler daha çok ekonomi, uygulamalı iktisad, uluslararası ticaret, siyasal bilimler, vs., gibi dallara yönelmektedirler. Mühendislik eğitimi, hukuk, fen bilimleri ve sosyal içerikli dallar (buna eğitim fakülteleri dahildir), genç Türklerin fazla ilgisini çekmemektedir. Üniversiteye giden Türk öğrencilerinin baŞarısızlık oranı yüksek olmasına rağmen okulu terk etme gibi davranıŞların azalmaya yüz tuttuğunu gözlemekteyiz. Zorlanan öğrenciler artık baŞka dallara geçiŞ yapmaktadırlar. Sonuçta, yüksek öğrenime kayıt yaptıran Türk talebelerden % 70'i her hangi bir yüksek eğitim kurumundan mezun olabilmiŞtir.


Dr. Altay A. Manço
Liège Üniversitesi, Psikoloji ve Eğitim Bilimleri Fakültesi
Öğretim üyesi, Göç Tetkik Enstitüsü Müdürü (GÖÇ-TE/IRFAM)



KAYNAKÇA
-A. MANÇO (yönetiminde), Sociographie de la population turque et d'origine turque : 40 ans de présence en Belgique (1960-2000). Dynamiques, problématiques, perspectives, Brüksel, CRE ve

-IRFAM, 230 s., 2000. Eserin Türkçe ve Hollandaca çevirileri halen gerçekleŞtirilmektedir.

-A. MANÇO ve U. MANÇO (yönetiminde), Turcs de Belgique. Identités et trajectoires d'une minorité, Brüksel, Info-Türk ve CESRIM, 288 s., 1992.

-U. MANÇO (yönetiminde), Voix et voies musulmanes de Belgique, Publications des FUSL, Brüksel, 218 s., 2000.